Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 1 w Kłodzku

Jesteśmy szkołą nr 1 - zbuduj z nami swoją przyszłość


Strona główna Archiwum Konkursy Nauczyciele Dla maturzystów


27 marca 2015 r. Dzień Otwarty ZSP nr 1, zapraszamy wszystkich do odwiedzenia  naszej szkoły!

KOMUNIKACJA   SPOŁECZNA

        Komunikacja społeczna jest to proces wytwarzania, przekształcania i przekazywania informacji pomiędzy jednostkami, grupami i organizacjami społecznymi, mający na celu dynamiczne kształtowanie, modyfikację bądź zmianę wiedzy, postaw i zachowań w kierunku zgodnym z wartościami i interesami oddziaływujących na nich podmiotów.

Bez komunikacji społecznej nie jest możliwe nauczanie, wychowanie i opieka.

Adaptując tą definicję do relacji nauczyciel – uczeń schematycznie można ją przedstawić następująco:

 

Komunikację społeczną dzielimy na:

a/ werbalną /np. nauczyciel słownie przekazuje uczniom treści programowe czy też udziela porad oraz zaleceń wychowawczych i zachęca lub zobowiązuje uczniów do odtworzenia tych treści i swobodnego nimi operowania/,

b/ czynnościową /nauczyciel prowadzący zajęcia praktyczne pokazuje uczniom operacje, czynności i ruchy robocze oczekując ich opanowania i poprawnego stosowania/,

c/ bezpośrednią /narząd artykulacyjny nadawcy przekazuje bezpośrednio falę głosową do narządu słuchowego odbiorcy/,

d/ pośrednią /z zastosowaniem megafonu, telefonu, pisma, rysunku, znaków i barw umownych/.

Język jest podstawowym środkiem słownej komunikacji społecznej. Służy porozumiewaniu się ludzi. Przypisuje się jemu następujące funkcje:

a/ nazywającą objawiającą się w nazywaniu wszelkich przedmiotów i zjawisk spostrzeganych przez człowieka,

b/ komunikatywną polegającą na wypowiadaniu zdań wyrażających myśli,

c/ ekspresywną dającą możliwość objawiania uczuć pozytywnych i negatywnych,

d/ estetyczną i impresywną służącą najczęściej opisom poetyckim.

Składniki języka przedstawić można następująco:

 

 

 

Języki mające podobne słownictwo i podobny system gramatyczny stanowią rodzinę językową. W Europie istnieją trzy wielkie rodziny językowe: romańska, germańska i słowiańska. W obrębie rodziny słowiańskiej znajdują się grupy:

a/ zachodniosłowiańska /polski, połabski, dolno- i górnołużycki, czeski, słowacki/,

b/ wschodniosłowiańska /białoruski, ukraiński, rosyjski/,

c/ południowosłowiańska /staro-cerkiewno-słowiański, serbsko-chorwacki, bułgarski, macedoński/.

Najstarszym tekstem napisanym w IX wieku w języku słowiańskim jest tłumaczenie Ewangelii z języka greckiego na język starobułgarski /scs/.

Język będąc jednym z najdoskonalszych darów  natury dla człowieka,

nie jest wolny od wad, spośród których najistotniejsze to:

a/ wieloznaczność wyrażeń /droga, masa, szlak/,

b/ okazjonalność / tutaj, tędy, na prawo/,

c/ amfibolia, czyli wieloznaczność składniowa /sukienki dla Pani z Paryża/,

d/ nieostrość /cicho, ciemno, zimno, ciepło/,

e/ ekwiwokacja /błąd w rozumowaniu polegający na parokrotnym użyciu pewnego wyrazu w różnych znaczeniach, np.: Wszystkie nazwy rzek są rzeczownikami. Rzeczownik składa się z dziesięciu liter. Zatem wszystkie nazwy rzek składają się z dziesięciu liter./.

Źródłem ludzkiego głosu są drgające wiązadła głosowe znajdujące się w górnej części tchawicy zwanej krtanią. W czasie oddechu wiązadła głosowe przylegają do krtani i pozwalają na swobodny przepływ powietrza. Podczas wydawania głosu ich brzegi schodzą się tworząc wąską szczelinę o zmiennej szerokości. Dźwięk ulega wzmocnieniu za pośrednictwem rezonatorów – tchawicy, jamy gardłowej, ustnej i nosowej oraz całej klatki piersiowej. Modyfikacja głosu odbywa się poprzez precyzyjne ruchy narządów mowy. Ruchy te nazywa się artykulacją. Do narządów artykulacyjnych należą: górne zęby, podniebienie twarde, tylna ściana jamy gardłowej, język, języczek, podniebienie miękkie i wargi.

Każdą wypowiedź poprzedza plan gramatyczny i plan motoryczny. Istotną rolę odgrywają w tym zakresie: styk skroniowo-ciemieniowo-potyliczny, okolica Broka, okolica Wernickego, okolice przed czołowe, niektóre jądra wzgórza i ośrodki podkorowe.

To właśnie na styku planu wypowiedzi i jego realizacji pojawia się pierwsza możliwość zakłócenia mowy, jej zniekształcenia lub wręcz zmiany sensu wypowiedzi. Moment ten doskonale przedstawił Juliusz Słowacki w jednej z pieśni poematu dygresyjnego „Maurycy Beniowski” napisanego w Paryżu w 1841 roku. Brzmi on następująco:

„Chodzi mi o to, aby język giętki

Powiedział wszystko,  co pomyśli głowa:

A czasem był jak piorun jasny, prędki,

A czasem smutny jako pieśń stepowa,

A czasem jako skarga nimfy miętki,

A czasem  piękny jak aniołów mowa…

Aby przeleciał wszystko ducha skrzydłem –

Strofa być winna taktem, nie wędzidłem.”

    Kolejne możliwości zniekształcenia lub zakłócenia komunikacji międzyosobniczej mogą pojawić się podczas:

a/ realizacji mowy przez nadawcę,

b/ przepływu wypowiedzi przez kanał,

c/ niepełnej percepcji treści przez odbiorcę na skutek nieznajomości użytego przez nadawcę kodu.

    Komunikacja werbalna w wielu przypadkach może być częściowo lub całkowicie zastąpiona przez komunikację niewerbalną, do której zalicza się:

1. Mimikę /wyraz twarzy, stany emocjonalne, postawy/.

2. Pantomimikę / obejmującą całą postać/ wraz z jej ekspresją, do której należą:

a/ ilustratory /taaaki duży/,

b/ regulatory / podanie ręki/,

c/ emblematy /podniesiony do góry kciuk, gest Kozakiewicza/,

d/ adaptatory /drapanie się po głowie, poprawianie okularów, zapinanie i odpinanie marynarki, przeciąganie dłoni po twarzy/.

3. Czynniki paralingwistyczne / chrząknięcia, ton głosu, yyykanie, tempo mowy/.

4. Stany fizjologiczne /zapach, rumieńce, łzawienie, pocenie się, drżenie/.

5. Oczy / ruchy oczu, odruch źreniczny, wielkość źrenic, częstość mrugania, kierunek patrzenia/.

6. Zachowania przestrzenne / gestykulacja, dynamika, pozycja siedząca-stojąca, chód/.

7. Powierzchowność / rodzaj ubrania, zegarek, kolczyki, włosy, makijaż, buty, sygnety/.

Wyodrębnia się następujące style komunikacji niewerbalnej:

a/ afiliatywny / bliski dystans, uśmiech, dotyk, poklepywanie/,

b/ dominatywny / uniesiona głowa, wyprostowana postawa, władczy ton, komunikaty wypowiadane jako jednokierunkowe polecenia lub rozkazy/.

Istnieją następujące strefy w komunikacji międzyosobniczej:

a/ strefa intymna do 0,5 m,

b/ strefa osobista do 1,2 m,

c/ strefa społeczna do 3,5 m,

d/ strefa publiczna do 7,5 m.

Nie należy stref intymnych naruszać. Jeśli jednak już to nastąpi, to psychiczne zdystansowanie uzyskuje się przez odwrócenie twarzy, zawieszanie wzroku w przestrzeni, skupienie się na czymś innym czy też ustawienie się bokiem lub tyłem.

Wysyłanie niespójnych komunikatów przez rozmówcę może wywołać dezorientację, np. nadawca mówi podniesionym gniewnym tonem, a jednocześnie się uśmiecha.

    Neurolingwinistyczne programowanie szczególną wagę przywiązuje do sygnałów traktowanych jako wyraz wątpliwości, zastrzeżeń, sprzecznych tendencji, których człowiek zwykle nie jest świadomy. Ujawniają się one przede wszystkim przez niesymetryczne ułożenie ciała, np. podniesiona jedna ręka, a opuszczona druga. Osoba przeżywająca pewne obiekcje, niepewna tego co mówi, może przestępować z nogi na nogę, ciągle zmieniać pozycję ciała. Człowiek, który mówi coś z głębokim przekonaniem, nie boi się, jak zostanie odebrany przez innych, ufa sobie, wykazuje pełną symetrię ciała. Stoi mocno i pewnie na własnych nogach. Jeśli wykonuje jakieś gesty, to jednocześnie dla przykładu podnosi obie ręce.

W pracy nauczyciela podstawową formą komunikacji jest mowa. Gest wspomagający ją powinien być stosowany bardzo oszczędnie.

„Lepszy jest zawżdy żywy głos niż zdechła skóra, co ją na pargamin wyprawują” napisał Mikołaj Rej dowodząc wyższości języka mówionego nad pisanym. Wartościowanie takie funkcjonuje do chwili obecnej wśród psycholingwistów. Lecz głos głosowi, ani mowa mowie nie jest równa. Na ich jakość mają wpływ czynniki anatomiczno-fizjologiczne, wykształcenie, doświadczenie erudycyjne czy też sytuacja w której następuje wypowiedź. Mowa może mieć styl potoczny, podniosły, akademicki czy też szkolny. W toku wypowiedzi należy we właściwych momentach wykonywać wdech i wydech, stosować frazy i pauzy emocjonalne, zawieszać głos i trzymać się linii tonalnych. Linie intonacyjne wypowiadanych zdań mogą mieć następujące przykładowe kształty:

 

Wzniesienie linii intonacyjnej nazywamy antykadencją zaś opadanie – kadencją  /antykadencja z gr. przeciw opadanie/. Antykadencja w języku polskim jest typowa dla zdania pytajnego i wykrzyknikowego. Występuje też w pierwszej części zdania oznajmującego i jest przeciwieństwem kadencji/.

Zjawiska natury fonicznej mają następujące cechy fizyczne:

a/ wysokość tonu /uzależnioną od częstotliwości drgań ośrodka sprężystego/,

b/ natężenie /zależne od amplitudy drgań/,

c/ barwa /zależna od stopnia rozwoju człowieka i jego wieku/.

Akcent w języku polskim pada na przedostatnią sylabę. W niektórych szczególnych przypadkach występuje akcent chwiejny. Akcent powinien się objawiać w postaci:

- zróżnicowanego czasu brzmienia głosek /iloczas/,

- zmiany w wysokości dźwięków mowy,

- różnicy w natężeniu głosu /modulacja, przycisk dynamiczny/.

W wypowiedzi muszą być słyszalne i rozróżnialne znaki przestankowe - kropki, przecinki, wykrzykniki, znaki zapytania. Szczególnie powinny być sygnalizowane znaki milczenia: dwukropek, wielokropek, myślnik. Wypowiedź nie może być zdominowana przez emocje. W przypadku konieczności zaktywizowania słuchaczy, skondensowania wypowiedzi czy też wzmożenia tempa narracji, należy zastosować bezspójnikowe następstwo zdań.

    Aktywizacji odbiorców dobrze służy wypowiedzenie kontrowersyjnego poglądu, przyjęcie roli advocatusa diaboli, ukazanie paradoksu czy też posłużenie się nonsensem.

    Najlepszym i natychmiastowym sprawdzianem poziomu percepcji i akceptacji wypowiadanych treści dla nadawcy jest postawa i zachowanie się odbiorcy/ów/.

mgr Marian Fornalski – psycholog szkolny